26 Mayıs 2017 Cuma29 Şaban 1438
  • Bir Ayet
  • Bir Hadis
  • Namaz Vakitleri
  • Hava Durumu
  • İslam beş esas üzerine bina edilmiştir: Allah"tan başka ilah olmadığına ve Muhammed"in O"nun kulu ve elçisi olduguna şehadet etmek, namaz kılmak, oruç tutmak, Kabe"ye haccetmek, Ramazan orucu tutmak. (Tirmizi, İman 3, (2612))
  • " Kim Allah'a inanarak ve karşılığını Allah'tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa geçmiş günahları bağışlanır." (Buhâri,
  • için namaz vakitleri
    İmsak 03:37Güneş 05:31Öğle 13:08İkindi 17:04Akşam 20:33Yatsı 22:17
    • 16°C Adana
    • 14°C Adıyaman
    • 10°C Afyon
    • 5°C Ağrı
    • 9°C Amasya
    • 12°C Ankara
    • 16°C Antalya
    • 11°C Artvin
    • 15°C Aydın
    • 10°C Balıkesir
  • BIST: 97.713 -0.61
  • Altın: 143,932 -0.12
  • Dolar: 3,5669 -0.18
  • Euro: 4,0007 0.17

Dersim’i doğru okumak

Selçuk Özdağ

Ta­rih,  es­ki ya­ra­la­rı deş­mek, ye­ni prob­lem alan­la­rı oluş­tur­mak için okun­maz. Böy­le bir ta­rih oku­ma­sı ye­ni nef­ret ve ya­rıl­ma­la­ra ze­min ha­zır­lar. Bir­kaç haf­ta bo­yun­ca ya­pı­lan Der­sim tar­tış­ma­la­rın­da da ay­nı man­tı­ğı gör­mek müm­kün. Geç­mi­şin ya­ka­sı­na ya­pı­şa­lım der­ken ye­ni hu­su­met se­bep­le­ri üre­til­di, geç­mi­şi tar­tış­mak ye­ri­ne bu­gün­kü al­gı­la­rı­mı­zı tar­tış­tık.

Ta­ri­hi olay­la­ra tek ta­raf­lı ba­kıl­maz, mağ­du­run pen­ce­re­sin­den olay­lar baş­ka, mağ­ru­run pen­ce­re­sin­den baş­ka gö­rü­nür. Her­ke­sin ken­di­ne gö­re hak­lı ge­rek­çe­le­ri var­dır. Ne ya­zık ki ge­le­nek­le­ri­miz­de biz­de ha­ta yap­mı­şız an­la­yı­şı yok, her­kes hak­lı olun­ca ha­ki­ka­ti bul­mak o ka­dar zor­la­şı­yor.

Der­sim is­ya­nı­na da öy­le bak­mak ge­re­kir. Hiç­bir şey yok­ken mü­da­ha­le edil­di de­mek ne ka­dar abes­se, ya­pı­lan her şe­yi hak et­ti­ler de­mek de o ka­dar vic­dan­sız­lık­tır.

Der­sim 1937’ye ge­lin­ce­ye ka­dar za­ten şe­ka­ve­tin hiç ek­sil­me­di­ği bir böl­ge ol­muş­tur. Er­ga­ni, Ke­ban ma­den mu­ta­sar­rıf­la­rı­nın Os­man­lı dö­ne­min­de Der­sim aşi­ret­le­ri­nin eş­kı­ya­lı­ğı­na da­ir sa­yı­sız şi­ka­ye­ti ha­la ar­şiv­ler­de du­ru­yor. Çar­san­cak bey­le­ri­nin, Har­put aha­li­si­nin şi­ka­yet­le­ri de öy­le. Hiç­bir şey yok­tu di­ye­bil­mek için bü­tün bu ar­şiv ka­yıt­la­rı­nı yok say­mak ge­re­ki­yor.

Os­man­lı yı­kıl­mış, dev­let ye­ni bir for­ma bü­rün­müş­tür. As­lın­da Cum­hu­ri­yet Os­man­lı­’nın ço­cu­ğu­dur. Ta­ri­hi akış o gü­nün yö­ne­ti­ci­le­ri­ni ade­ta ye­ni bir yö­ne­tim an­la­yı­şı­na mec­bur et­miş­tir. En kes­kin dev­rim­ler­de bi­le as­lın­da az ve­ya çok ta­ri­hi şart­la­rın te­si­ri var­dır. Cum­hu­ri­ye­ti Os­man­lı­’dan ayı­ran en önem­li yan da­ha mer­ke­zi bir yö­ne­tim ol­ma­sı­dır. Os­man­lı­’yı yö­ne­ten­ler de bu zaa­fı gör­müş­ler­dir, son yüz­yıl ade­ta mer­ke­zi­leş­me ça­ba­la­rı­nın bir ta­ri­hi­dir. Eya­let­leş­me­den, her tür­lü ade­mi mer­ke­zi­yet­çi­lik­ten vaz ge­çen, dev­le­ti ona gö­re ya­pı­lan­dır­ma­ya ça­lı­şan Os­man­lı­’dır. Cum­hu­ri­ye­ti ku­ran­lar on­la­rın baş­lat­tı­ğı de­ği­şi­me son nok­ta­yı koy­muş­lar­dır.

Der­si­m’­in Os­man­lı dö­ne­min­de ka­lan alış­kan­lık­la­rı­nı sür­dür­me­si, aşi­ret se­yit dü­ze­ni­ni Cum­hu­ri­yet­te sür­dür­me­si müm­kün de­ğil­di. Cum­hu­ri­ye­tin kad­ro­la­rı eya­let­leş­me ve ya­rı özerk ya­pı­la­rın ne­ye mal ol­du­ğu­nu ci­ğer­le­ri ya­na­rak gör­müş bir kad­ro idi. Der­si­m’­e sus­mak ye­ni de­ne­tim­siz, se­ra­zat alan­la­rın oluş­ma­sı de­mek­ti. En­gin bir ta­ri­hi tec­rü­be­nin için­den ge­len bir kad­ro­nun bu­na sus­ma­sı müm­kün de­ğil­di.

As­lın­da Der­si­m’­i mü­la­ye­met­le ıs­lah et­mek için her bir sü­rü te­şeb­büs­te bu­lu­nul­muş­tur. Nu­ri Der­si­m’­i Kür­dis­tan ta­ri­hin­de Der­sim isim­li ki­ta­bın­da  an­la­tır. Böl­ge­ye na­si­hat he­yet­le­ri gön­de­ril­miş­tir, aşi­ret re­is­le­ri­ne de­fa­lar­ca ya­ka­rıl­mış­tır, ama ne­ti­ce sı­fır. Bu ay­rın­tı­la­rı an­lat­tı­ğı için ba­zı çev­re­ler Nu­ri Der­si­mi­’ye kı­zar­lar. Çün­kü Der­si­mi­’nin an­lat­tık­la­rı Se­yit Rı­za ve ar­ka­daş­la­rı için çi­zil­mek is­te­nen ma­sum şab­lo­nu­na uy­ma­mak­ta­dır. Mü­da­ha­le­yi yer­den ye­re vur­mak an­cak ma­sum bir Se­yit Rı­za fo­toğ­ra­fı ile müm­kün­dür.

Hiç­bir dev­let göv­de­si­nin or­ta­sın­da dev­le­tim­si ya­pı­la­ra mü­sa­ade et­mez. Bu dev­let ol­ma­nın da, mil­let ol­ma­nın da icap­la­rı­na ay­kı­rı­dır. Olay­la­rı tra­je­di­ye çe­vi­ren Der­si­m’­de­ki Ağa se­yit sal­ta­na­tı­dır. 1937’de ya­pı­lan­lar dev­let ol­ma­nın ge­rek­le­ri­ne uy­gun­dur, ama 1938’de kan­ta­rın to­pu­zu kaç­mış, bir çok ma­sum in­san bir­kaç yüz is­yan­cı yü­zün­den he­der edil­miş­tir. Der­si­m’­den alın­ma­sı ge­re­ken en önem­li ders bu­dur. Kürt, Za­za kat­li­amı söy­len­ce­le­ri ta­ma­men ola­ya kat­li­am bo­yu­tu ka­zan­dır­mak için­dir. Der­sim ger­çek­te hem Kürt de­ğil­dir, hem de Der­si­m’­in bas­kın kim­li­ği şu ve­ya bu et­nik kö­ken de­ğil, Ale­vi­lik­tir. Der­si­m’­i fark­lı bi­çim­ler­de tak­dim ay­rı­lık­çı amaç­la­rı ta­ri­hi bir ola­yın ar­ka­sı­na sak­la­mak­tır. Keş­ke bu tra­je­di hiç ya­şan­ma­say­dı, ama ya­şan­mış­tır, ye­ni keş­ke­ler de­me­mek için ta­ri­hi doğ­ru an­la­ma­lı­yız.

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
ÜYE İŞLEMLERİ
Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı mahfuzdur.
Kaynak gösterilmeden alıntılanamaz.