Gümrük çalışanları bazen rüşvete başvuruyor

Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu ile Avrupa Konseyi tarafından 'Yolsuzluğun Önlenmesi İçin Etik Projesi' kapsamında Gümrük Hizmetleri Etik konulu araştırma gerçekleştirildi. Araştırma kapsamında 270 gümrük çalışanı ile 518 vatandaşa üzerinde anket yapıldı. Anketler, Mart-Mayıs 2009 tarihleri arasında 5 ilde ve 8 Gümrük Müdürlüğü Grup Başkanlığı'nda gerçekleştirildi. Gümrük müdürlüklerinde işlem yapan vatandaşların çoğunluğunu (yüzde 74) gümrük müşavirlerinden oluştu. 

Araştırmaya göre gümrükte çalışanların 44'ü hediye ve bahşiş kabul edilmediğini, yüzde 37'si ender rastlandığını, yüzde 10'u ise çok yayın olduğunu düşünüyor. Kurumun kağıt, toner, kalem gibi sarf malzemelerinin iş takipçileri tarafından temin edildiğini düşünenlerin oranı ise yüzde 23. Vatandaşa enderde olsa iş yaparken zorluk çıkarıldığını belirtenlerin oranı yüzde 23, kurumda hizmet kayırmacılığı olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 33, kayırmacılığın yaygın olduğunu ifade edenlerin oranı ise yüzde 13 olarak belirlendi. Gümrük müşavirlerine ayrımcılık tanındığını söyleyenlerin oranı yüzde 10 olarak ifade edildi. Ankete katılanların yüzde 52'si kurumda çalışmaktan dolayı memnun olduğunu belirtmesine rağmen çoğunlu ise mesleğini beğenmediğini ifade etti.

Ankete göre gümrük çalışanlarının yüzde 94'ü rüşveti ve yüzde 81'i bahşiş almayı hoş görmüyor. Yüzde 15'i yakınlarının işini yaptırıyor. Yüzde 11'i ise hediye aldığını söylüyor. Elde edilen bulgulara göre çalışanların yüzde 42'si etik bulmadığı davranışları 'hiçbir zaman' yapmadığını belirtiyor. 'Nadiren' ve 'ara sıra' etik dışı davranışları yapmak zorunda kaldığını beyan edenlerin oranı ise yüzde 48, Yüzde 8'i ise çoğunlukla yapmak zorunda kaldığını belirtiyor. Çalışanların yüzde 50'sine göre, gümrük dairelerinde mevzuata aykırı işlem yaparak menfaat sağlama eylemi hiç gerçekleşmiyor. Yüzde 31'i ise bu davranışın ender olduğu düşünüyor.

Çalışanların yüzde 44'üne göre gümrük müdürlüklerinde hediye ve bahşiş kabul edilmiyor. Yüzde 37'lik bir kesim söz konusu eyleme ender rastlanıldığını, yüzde 10'u ise yaygın ve çok yaygın olduğunu düşünüyor. Çalışanların yüzde 39'una göre gümrük müdürlüklerinde kâğıt, toner, kalem gibi sarf malzemeleri iş takipçilerince temin edilmiyor. Yüzde 28'lik bir kesim söz konusu eyleme ender rastlanıldığını, yüzde 23 ise sarf malzemelerinin iş takipçilerince temin edilmesinin yaygın ve çok yaygın olduğunu söylüyor.

Çalışanların yüzde 31'i etik dışı davranışları hiçbir zaman üst makamlara bildirmediğini söylerken, yüzde 69'luk kesim ise farklı yoğunluklarda da olsa etik dışı davranışları üst makamlara bildirdiğini ifade ediyor. Çalışanlarla yapılan araştırmada rüşvet ve bahşiş almayla ilgili bazı rakamlarda belirlendi. Sağlanan menfaatin miktarı çalışanların yüzde 12'isine göre 100 TL'den az, yüzde 5'üne göre 101-500 lira arası, yüzde 5'i 500 liradan fazla olduğunu düşünüyor.

Vatandaşlara yöneltilen, "Sizce, gümrük müdürlüklerinde torpil yaptırmadan veya görevlilere herhangi bir menfaat sağlamadan iş yaptırmak mümkün müdür?" sorusuna yüzde 8'i çok zor, yüzde 13'ü biraz zor cevabı veriyor. Ankete katılan vatandaşların yüzde 52'si torpil yaptırmadan veya görevlilere herhangi bir menfaat sağlamadan iş yaptırmanın 'kolay' veya 'çok kolay' olduğunu düşünüyor. Ankete katılanların yüzde 32'isi gümrük müdürlüklerinde yolsuzluk ve rüşvetin hiç olmadığını, yüzde 20'si çok az ve yüzde 26'sı ise diğer kurumlar kadar olduğunu belirtiyor. Yolsuzluk ve rüşvetin yaygın olduğunu düşünenlerin oranı ise yüzde 17. Vatandaşların yüzde 53'ü etik dışı uygulamalara karşı Gümrük Müsteşarlığı'nın yeterince ve çok çaba gösterdiğini düşünüyor.

Ankete katılan vatandaşların yüzde 56'sı hediye, bahşiş ve rüşvetin kötü olduğunu ve asla vermeyeceği ifade ediyor. Gerektiğinden vereceğini söyleyenlerin oranı ise yüzde 6. Rüşvetin kötü olduğunu düşünmesine rağmen verebileceğini söyleyenlerin oranı da yüzde 27. Vatandaşların yüzde 31'i hediye, bahşişin gönüllü verilmesi durumunda suç olmaması gerektiğini düşünüyor. Yüzde 16'si ise işlerinin hızlanması amacıyla hediye ve bahşiş vereceğini, yüzde 5'i ise istenmesi durumunda vereceğini söylüyor. 

ETİK DIŞI DAVRANIŞIN SEBEPLERİ
Araştırmada, gümrük çalışanların etik dışı davranışın nedenleri de şöyle sıralanıyor:
* Başka kurumlara göre, gümrükte çalışanların sosyal ve mali haklarının az olması: Yüzde 68
* Çalışanların maaşlarının düşüklüğü ve yeterli mesai ücreti almadan fazla çalışmaları: Yüzde 68
* İş yükünün fazlalığı: Yüzde 63
* Memurların, sorumluluğu fazla olan işlerin altına imza atmaları: Yüzde 59
* Çalışma ortamının kötü olması: Yüzde 58
* Vatandaşların işlerini bir an önce yaptırmak istemeleri, sıralarını beklememeleri: Yüzde 52
* Aşağıdaki öğeler ise, çalışanların yüzde 50'sinden daha azına göre, etik dışı davranışlar kurumun kamuoyundaki olumsuz imajının, herkesi bu yönde hareket etmeye teşvik etmesi: Yüzde 42
* Siyasi baskı ve telkinler: Yüzde 41
* Kurumun işleyişinde iletişimin yetersizliği: Yüzde 40
* Bahşiş ve hediye gibi kültürel alışkanlıkların toplumda yaygın olması: Yüzde 39
* Vatandaşların, haksız taleplerinin yerine getirilmesi için etik dışı davranışı teşvik etmesi: Yüzde 37

(CİHAN