Venedik Komisyonu'ndan olumlu sinyal  

İngilizce yayınlanan Today's Zaman gazetesinden Ankara temsilcisi Abdullah Bozkurt'a özel mülakat veren Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu Genel sekreteri Thomas Markert, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Anayasa Mahkemesi'ne üye göndermesinden, siyasi parti kapatmanın zorlaşmasına, bireysel başvurudan askeri yargı sistemine yönelik eleştirilere kadar birçok konuda soruları cevapladı. Anayasa paketindeki değişiklikleri memnuniyetle karşıladıklarını belirten Genel Sekreter, Adalet Bakanı'nın Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nda (HSYK) bulunmasının garip olmadığını da vurguladı. "Benzer uygulamalar Avrupa ülkelerinde de var." dedi. 

Hükümetin pazartesi günü açıkladığı 26 maddelik anayasa değişikliği paketi içerisinde HSYK üyelerinin sayısının 21'e çıkarılması ve seçimlerde 4000 civarında olduğu beklirtilen tüm birinci sınıf hakimlerin de yer alması öngörülüyor. Markert, "Venedik Komisyonu'nun görüşü yüksek yargı organlarında üyelerin önemli bir kısmının veya çoğunluk üyelerinin tüm hakim sınıfları tarafından seçilmesi yönündedir. Özellikle genç nesili temsil eden, mesleğinin başındaki hakimlerde buralarda temsil edilecektir ki bu alınan karaların tüm hakimler tarafından kabullenilmesini sağlayacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Daha önce Venedik Komisyonu'nun yayınlamış olduğu görüşler çerçevesinde konuşan Genel Sekreter, bürokrasiden farklı olarak hakimler sınıfının hiyerarşik bir yapıya sahip olmasının doğru olmadığını söyledi. Markert "Hakimler görevlerini ifa ederlerken bağımsızdırlar. Dolayısıyla bunları temsil eden ve bağımsızlığı savunan yüksek yargı organlarında tüm hakimlerin temsil edilmesi gayet mantıklıdır." şeklinde konuştu.

"YÜKSEK YARGIDA MECLİS SÖZ SAHİBİ OLMALI"
Gerek HSYK'ya gerekse Anayasa Mahkemesine Meclis'in üye seçmesinin çok önemli olduğunun altını çizen Genel Sekreter, seçim sürecinin nitelikli çoğunluk ile yapılması ve siyasetten mümkün olduğunca arındırılması gerektiğini söyledi. "Buradan seçilenler profesyonel hukukçular olmalı ve meclisi temsil etmemeli." dedi.

Hükümet, HSYK'ya Meclis'in üye seçmesini anayasa değişikliği paketinden çıkarmakla beraber Anayasa Mahkemesi'ne üç üye seçmesinin önünü açtı. Buna göre üye sayısı 11'den 19'a çıkarılacak, Anayasa Mahkemesi üyelerinin üç üyesi Meclis tarafından seçilecek. Markert, parlamentoların anayasa mahkemesine üye seçmesinin Avrupa'da çok yaygın bir uygulama olduğunu vurguladı ve şöyle dedi: "Anayasa Mahkemesi'nin Meclis tarafından yapılan yasaları iptal etme yetkisi var. Dolayısıyla demokratik meşruiyete ve siyasi konulara hassasiyet göstermesi gerekiyor. Anayasal yargı oluşumu itibariyle farklı çıkar gruplarından bağımsız hareket etmesi gerekiyor. Ayrıca mahkeme çoğulculuğu göz önüne alarak içtihat kararlarından oluşan bir hukuk müktesabatı oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Dolayısıyla değişik hassasiyetlerin göz önüne alınarak oluşturulacak bir denge, mahkemenin nasıl oluşturulacağı yönündeki kurallara da yansımalıdır."

"PARTİ KAPATMA BİR SAVCIYA BIRAKILAMAZ"
Venedik Komisyonu Genel Sekteri, siyasi parti kapatmaları zorlaştıracak uygulamaları da memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, bu gücün bağımsız bir savcının elinden alınması ve Meclis'e devredilmesinin önemli olduğunu kaydetti.

Benzer uygulamanın Almanya'da da olduğunu vurgulayan Markert, "Parti kapatılma talebi bir tek kişinin takdir yetkisine verilemeyecek kadar önemli bir karardır." ifadesini kullandı. Markert, ayrıca parti kapatmanın çok istisnai bir kural olması gerektiğinin altını çizdi ve "Bu ancak siyasi ve hukuki olarak anlam kazandığında kullanılmalı." dedi. Genel Sekreter, "Bir savcı kapatma davasını hukuki açıdan inceleme kapasitesine sahip olabilir. Ama bunun, Türk demokrasisinin korunması menfaati açısından doğru olup olmadığına karar veremez." şeklinde sözlerini sürdürdü. Önerilen değişikliklerin yerinde olduğu izlenimi aldığını söyleyen Venedik Komisyonu Genel Sekreteri, "Eğer Türkiye isterse bu önerileri inceleyebiliriz." diye belirtti.

HSYK ve Yüksek Askeri Şura (YAŞ) kararlarına temyiz yolu açılmasını da memnuniyetle karşıladıklarını belirten Markert, şunları söyledi: "Venedik Komisyonu ilgili kişilere mahkemede temyiz etme hakkı tanınmasını desteklemektedir. Yargı Kurulu bağımsız bir kurum ancak mahkeme değil. Dolayısıyla aldığı kararlara özellikle disiplin suçları ile ilgili olanlarına temyiz yolunun açık olması gerekir."

Adalet bakanının HSYK'da bulunmasının Venedik Kriterleri açısından bir sorun oluşturmadığına dikkat çeken Markert, Avrupa ülkelerinde de benzer uygulamalar olduğunu dile getirdi. Konsey'de yeterli denge olduğu müddetçe, adalet bakanının kurulda yer alması mümkün olduğunu, hatta yararlı bile olabileceğini söyleyen Markert, "Ancak bakanın disiplin suçları gibi konularda oylamaya katılması doğru olmaz." diye konuştu.

"BİREYSEL BAŞVURU ADALETE GÜVENİ ARTTIRIR"
Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru konusuna da değinen Markert, 2004 yılında komisyonun verdiği görüşü hatırlatarak, bu hak sayesinde toplumun adalet sistemine olan güveni artacağını ve daha fazla demokratikleşmeye katkıda bulunacağını söyledi. Genel Sekreter, bu adımı son derece memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, "Almanya Anayasa Mahkemesi'nin 1950'den bu yana uyguladığı bu yöntem iyi bir rol olabilir." dedi.

Bireysel başvuru hakkıyla beraber Anayasa Mahkemesi'nin yükünün artacağına dikkat çeken Markert, mahkemenin yapısında da değişiklikler olması gerektiğini söyledi. Anayasa değişiklikleri önerilerinde mahkemenin üç daireye bölünmesi, üye sayısının artırılması ve gerekirse davaların süzgeçten geçmesi için alt kurullarının oluşturulması öngörülüyor. 

"ASKERİ YARGI ANCAK ASKERİ SUÇLARA BAKMALI"
Türkiye'de hem askeri hem de sivil yargının paralel oluşumuna eleştiriler getiren Markert, Komisyonun henüz bu konuyu incelemediğini, ancak genel olarak mümkün olan tüm davaları sivil mahkemelerde görülmesi gerektiğine inandıklarını söyledi. Markert, "Askeri mahkemeler yalnızca ve direkt olarak askeri görevlerle olarak davalara bakmalı. Ordu hiyerarşik bir yapıya sahip. Dolayısıyla askeri yargı sistemi sivil yargıya göre daha az bağımsız görüntüsü vermekte." diyerek, sözlerini tamamladı.

(CİHAN)