Cevap bekleyen 12 soru!

Türkiye, 12 Eylül referandumuyla başlayan yeni dönemi tartışıyor. Sandıktan çıkan yüzde 58'lik 'Evet' oranı, iktidarın elini güçlendirirken, siyasetten yargıya önemli değişikliklerin kapısı da aralandı. Referandumun kodları, birçok soruya yanıt vermekle birlikte, çok bilinmeyenli denklemleri de beraberinde getirdi. İşte Ankara'da yapılan değerlendirmeler ışığında, 12 Eylül'ün ardından ortaya çıkan sorular ve sandığın şifreleri:

ERKEN SEÇİM İHTİMALİ VAR MI
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli erken seçim çağrısı yaptı. Ancak AK Partili yöneticilerin cevabı 'Hayır' oldu. İktidar partisinde tüm planlar, normalde Temmuz 2011'de yapılması gereken genel seçimin, yaz sıcağına kalmadan Mayıs-Haziran 2011 döneminde yapılması üzerine.

ERDOĞAN'A KÖŞK YOLU AÇILDI MI
Ankara kulislerine göre, '2011'deki seçimlerde milletvekilliğine son kez adaylığını koyacağını' açıklayan Erdoğan için referandum test oldu. Sandıktan çıkan sonucun, 2012 ya da 2014'te yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri için Erdoğan'a Çankaya Köşkü'nün kapısını araladığı yorumları yapılıyor.

BAŞKANLIK SEÇİMİNE DÖNER Mİ
Başbakan Erdoğan, geçmiş yıllarda dile getirdiği düşüncesini referandumdan iki gün önce yineledi ve 'Başkanlık' sistemi için yapılan hazırlığı doğruladı. Hatta, 'Bu konuda Anayasa Komisyonu Başkanımız Burhan Bey'in (Kuzu) geniş çalışması var' sözleri, cumhurbaşkanlığı seçimleriyle ilgili tartışmalar paralelinde 'Başkanlık sistemi'nin de ele alınacağının göstergesi olarak görülüyor. Köşk seçimleri 'Başkanlık' seçimine dönebilir.

CHP YÖNETİMİ BAŞARILI MI
Referandum, Kemal Kılıçdaroğlu liderliğindeki yeni CHP yönetiminin ilk sandık sınavı oldu. 'Hayır'ların yüzde 42'de kalmasına karşın, yürütülen propaganda süreci ana muhalefet partisi yönetimince 'başarılı' bulundu. Gandi, 'Yüzde 42'lik sonuç bizim açımızdan güzel' dedi. Özellikle CHP'li belediyelerin iş başında olduğu illerden çıkan yüksek 'Hayır' oylarına dikkat çekildi.

MHP'DE ARAYIŞ OLUR MU
Bİrçok kesime göre sandıktan çıkan sonuçlardan en olumsuz etkilenen parti MHP oldu. Başta MHP lideri Devlet Bahçeli'nin seçim bölgesi Osmaniye olmak üzere partinin kalesi olarak nitelendirilen illerden 'Evet' çıkması, yönetimle tabanı arasındaki görüş farklılığını gündeme getirdi. Bahçeli'ye karşı muhalifler sesini yükseltse de, 2011 seçimleri öncesi bir yönetim değişikliğine ihtimal verilmiyor.

BDP HEDEFİNE ULAŞTI MI
Referandumda istediğini alan partilerden biri de BDP oldu. Boykot çağrılarına özellikle Güneydoğu'da uyulması dikkat çekti. Hakkari'de seçmenin sadece yüzde 7'si, Şırnak'ta yüzde 22'si oy kullandı. Diyarbakır'da da katılım oranı yüzde 35'te kaldı.

KAZANAN-KAYBEDEN KİM
Parlamento dışındaki partiler için de referandum süreci sınav niteliğindeydi. Kongre süreçlerini tamamlayan liderlerden çoğu umduğunu bulamadı. SP'liler, yüzde 58'lik 'Evet' oyunda paylarının büyük olduğunu
söylerken, parlamento dışından en kazançlı çıkan liderin Numan Kurtulmuş olduğu belirtiliyor. Hüsamettin Cindoruk ve Masum Türker kulislerde 'Kaybedenler' listesinde.

'Eylemsizlik' süreci uzayabilir

YENİ SÜREÇ NASIL İŞLETİLECEK
Yapılan yorumlara göre, referandumdan çıkan sonuçlar, 1982 Anayasası'nın tümden değiştirilmesi için hükümetin elini güçlendirdi. Başbakan Erdoğan da, kurmaylarına hazırlık talimatı verdi. Bu durum, 2011 seçimlerinin ana gündemini belirledi. 10 aylık süreçte iktidar ile muhalefet arasındaki tartışmalar anayasa başlığına odaklanacak. Tartışma, seçim sonrasına da sarkacak.

KABİNE REVİZYONU GÜNDEMDE Mİ
SandIktan çoğunlukla 'Hayır' çıksaydı kabinede geniş çaplı bir revizyon beklentisi vardı. Ancak yüzde 58'lik 'Evet'le birlikte ihtimalin zayıfladığı belirtiliyor. Buna karşın, kabineyi dinamik tutmak isteyen Başbakan'ın seçimlere 10 ay kala küçük çaplı bir değişime gitmesinin sürpriz olmayacağını savunanlar da hala var.

PKK 'EYLEMSİZLİK'İ UZATACAK MI
BDP ve PKK'nın boykot çağrısı Güneydoğu'daki birçok ilde etkisini gösterdi. Ancak aynı bölgede sandığa gidenlerin çoğunlukla 'Evet' demesi dikkat çekti. Bu süreçte, Başbakan Erdoğan'ın tavrının ve İmralı'dan gelecek mesajların etkili olacağı kaydediliyor. Terör örgütünün, bir hafta sonra (20 Eylül'de) dolacağını açıkladığı 'eylemsizlik' kararını uzatabileceği de iddialar arasında.

'AÇILIM' YENİDEN HIZLANIR MI
ReFerandum sürecinde hükümetin yaptığı propaganda malzemelerinden biri de, anayasa değişikliklerinin, demokratik açılımı güçlendireceği iddiasıydı. Sandıktan çıkan sonuçların, özellikle genel seçimlere gidilen süreçte, Türkiye genelindeki oy potansiyelini kaybetmek istemeyen iktidar partisine, açılım politikalarını hızlandırma gücü verdiği belirtiliyor. Ancak 'Tek dil, tek millet, tek vatan, tek bayrak' söylemini sık sık dillendiren Başbakan Erdoğan ile BDP arasındaki atışmanın daha da sertleşeceği öne sürülüyor.

TSK-YARGI ZEMİN Mİ KAYBETTİ
SandIktan çıkan sonuç, Anayasa Mahkemesi ile Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun (HSYK) yapısının, iktidarın da arzuladığı doğrultuda değişmesinin önünü açtı. YAŞ kararlarının yargı denetimine açılması, askerlerin sivil mahkemelerde yargılanması, Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarının Yüce Divan'da yargılanacak olması gibi maddelerin de paketle birlikte geçmesi, hem yargı hem de asker karşısında siyasi iktidarın güç kazandığı yorumlarına yol açtı.AKŞAM