'Van Gölü'nden elektrik üretebiliriz' projesi

Van Gölü, aldıgı yağış miktarı, önemli yüzeysel su potansiyeli ve yüksek düşü imkanıyla, hidroelektrik bir tesis açısından oldukça verimli bir konumdadır... Projenin sahibi Dr. Cihat Tuna.. 

Türkiye'nin enerji potansiyeli açısından büyük önem arzeden projenin sahibi Cihat Tuna projeye ilişkin soruları şöyle cevapladı.

Van Gölü'nden nasıl elektrik üretilebilir?

Dünyanın en büyük göllerinden biri olan Van Gölü 3700 km2 yüzey alanına ve denizden 1648 m yüksekliğe sahiptir. Tarih boyunca göl seviyesi mevsimsel etkilere bağlı olarak yıllık ortalama 30~60 cm' lik dalgalanmalar göstermiştir. Van Gölü su kotu 1995 yılında 1650m'ye ulaşınca konunun önemi ve ciddiyeti Merkezi yönetim tarafından anlaşılmış olup bölgenin afet bölgesi olarak ilan edilmesi önerisi ve bir takım koruyucu tedbirler alınması gündeme gelmiştir. Elimizdeki tarihi veriler incelendiğinde gölün çok ciddi seviye artış potansiyeli olduğu bilinmektedir" dedi.

Van Gölünden alınacak su bir tünel vasıtasıyla Kezer Çayı'na düşürülürse çok ciddi bir enerji üretimi yapılabilir. Alınan bu sudan ülkemiz sınırlarını terk edinceye kadar enerji kademeleri şeklinde faydalanıldığı düşünülürse üretilebilecek elektrik enerjisinin neredeyse Ülkemizin en büyük barajlarından biri olan Keban Barajı ve Hidroelektrik Santrali kadar olacaktır.

Bunun ülke ekonomisine katkısı ne olacak? 

Buraya yapılacak uygun bir enerji tesisi ile gölün yükselerek Van İli yerleşim bölgelerini ve 100.Yıl Üniversitesi Kampus sahasını su altında bırakma tehlikesi kontrol altına alınacak, ayrıca ülke bütçesine yaklaşık 500 Milyon $(Amerikan doları) katkı sağlanması mümkün olacaktır.

Van Gölü'nden alınacak debi ile gölün sürekli olarak su değişimi sağlanacaktır. Uzun vadede bu su değişimi ile gölün tuzlu ve sodyum bikarbonatlı suyunun tatlılaşması ve ileride gölde yaşayan canlıların artışına olanak sağlanabilecektir. Böylece gölün canlı faaliyeti artmış olacak ki, bu da diğer bir yandan ekonomiye katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak, hızla gelişen ve su kaynakları, küresel ısınma, insan etkisi vb. nedenlerle azalan günümüz Dünyasında su ve hidroelektrik enerji çok önemli ve stratejik bir hale gelmişken, ülkemiz enerji kaynaklarının daha proaktif kullanılması prensibiyle, Van Gölünün sahip olduğu bu enerji imkanı ivedilikle işletmeye alınmalıdır.

Pahalı bir proje mi bu? Nedir maliyeti?

Yaptığım ön fizibilite çalışmasına göre proje yaklaşık maliyeti 500 Milyon lira civarında çıkmaktadır. Bu büyüklükteki bir proje için pahalı değil hatta emsalleri ile karşılaştırıldığında oldukça ucuz bir proje. Üstelik buradaki tesisten çıkan suyun ülkemiz sınırlarını terk edene kadar diğer barajlarda da enerjiye dönüşeceğini düşünürsek masrafını 1 yılda karşılıyor. Dünya üzerinde bu karlılıkta çok az proje vardır.

Dünyada bu çalışmanın benzerleri var mı?

Var tabi ki. Bir çok gelişmiş ülke bu tür zenginliklerini kullanıyor. Hatta ülkemizde bile var. Hazar Gölü hidroelektrik santralleri. Dünya'da ise Ölüdeniz ile Akdeniz arasında 2400 MW'lık bir proje fizibilite aşamasında.

Bugüne kadar bu çalışmanızı kimlerle paylaştınız ve ne türden tepkiler aldınız?

Bu çalışma yazlı ve görsel medyada çeşitli platformlarda yer aldı ve büyük ilgi gördü. Genellikle olumlu tepkiler aldım. Projeyi hayata geçirmek isteyen büyük enerji şirketleri var ve bu şirketlerle görüşmelerim devam ediyor. Ancak inşaat aşaması için mevzuattan kaynaklanan sıkıntılar var. Bunların aşılması lazım. Aşıldığı takdirde projeyi hemen yapmak isteyen büyük guruplar var.

Bu süreçte eleştiriler de aldım. Van Gölü'nün suyunun sülfatlı olmasından dolayı. Zaten biz projeyi hazırlarken bunları düşündük gölden alınacak debi bu doğrultuda seçildi. Zira buradan çıkacak su Dicle Nehri ile karışacak. Dünya'daki uygulamalara bakıldığında böyle kimyasal içerikli sular belli oranlarda tatlı su ile karıştırılıyor. Dicle Nehrinin uzun yıllardır taşıdığı debi belli. Bizde bu değerleri göz önüne alarak çevreye zarar vermeyecek ölçüde bir su alınmasını öngördük. Bunlar projenin yapılmasını engelleyecek sıkıntılar değil. Bilimsel çalışmalarla aşılabilecek pürüzler sadece.

Cihat Tuna kimdir? Kendinizden bahseder misiniz?

1981 Elazığ doğumluyum. 2004 yılından beri Fırat Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Hidrolik Anabilim Dalında Öğretim Elemanı olarak görev yapmaktayım. Ağırlıklı olarak Hidroelektrik Santraller konusunda çalışmaktayım. Bu güne kadar küçük bir şehrin enerji ihtiyacını karşılayacak hidroelektrik santral projelerini, özel sektör ile işbirliği yaparak hayata geçirme fırsatımız oldu. Ayrıca enerji konularında ulusal medyada geniş yer bulmuş bir çok proje ve yayınlanmış akademik eserlerim bulunmaktadır. Bu projelerden başlıcaları Geri Dönüşümlü HES, Hazar Gölü Pompaj Depolamalı HES, Van Gölünden Enerji üretimidir. Evli ve iki çocuk babasıyım.

İşte projenin ayrıntıları...

VAN GÖLÜ'NÜN HİDROELEKTRİK ENERJİ KAPASİTESİ 

Van Gölü 607 km3'lük hacmiyle Dünyanın dördüncü ülkemizin ise en büyük sodalı gölüdür.
Göl yüzeyi 1648 m kotunda olup, Nemrut ve Süphan Dagının büyük lav akımlarından meydana
gelen volkanik kaynaklı bir göldür. Yüzey alanı 3700 km2, ortalama derinligi 170 m ve en derin yeri
457 m olarak ölçülmüstür. Van Gölü'nde su seviyesi, 1987-1996 döneminde ortalama 2 m
yükselmistir. Bu yükselme, göl civarında sosyo-ekonomik faaliyetlerin aksamasına ve Van Gölü
civarının dogal afet bölgesi ilan edilmesine, 1655 m kotu altının yerlesime kapatılmasına ve 1652
m kotunun altındaki mülkiyetin kamulastırılmasına neden olmustur. Van Gölü, aldıgı yagıs
miktarı, önemli yüzeysel su potansiyeli ve yüksek düsü imkanıyla, hidroelektrik bir tesis
açısından oldukça verimli bir konumdadır. Bu çalısmada; temiz, yerli ve yenilenebilir bir enerji
kaynagı olan hidroelektrik enerjinin Van Gölündeki potansiyeli incelenmis ayrıca projenin insa,
fizibilite ve maliyet çalısmaları ile kurulu gücü ve üretecegi enerji miktarları belirlenmistir. Sonuç olarak Van Gölü HES projesinin rantabilite katsayısı 3.51 olarak hesaplanmıstır.

PROJE SAHASI VAN GÖLÜ VE HAVZASI

Van gölü, Nemrut Yanardagı'nın püskürttügü lavların Rahva vadisini doldurmasıyla
olusmaya baslamıs ve günümüzde yaklasık 607 km3'lük hacmiyle dünyadaki en büyük sodalı
göl konumundadır. Göl yüzeyi 1648 m kotunda olup yüzey alan 3700 km2 ile Türkiye'nin en
büyük gölü konumundadır. Ortalama derinligi 170 m, en derin yeri 457 m olarak ölçülmüstür.
Gölün suyu çok miktarda sodyum karbonat, sodyum klorürün yanı sıra magnezyum
klorür, magnezyum sülfat, kalsiyum sülfat ve potasyum klorür içermektedir. Göl suyunun
tuzlulugu %2, PH' ı 9.9 dur.[5]

Van Gölü' nün su girdileri göl alanına düsen yagıslar ile göle dökülen irili ufaklı 101
adet akarsulardan olusmakta, su kaybının ise yalnızca buharlasma ile gerçeklestigi
bilinmektedir. (Sekil. 1) Ancak tabandan su kaybı veya kazancı hakkında kesin bir bilgi yoktur.
Havza daglıklı olup egilimleri dik, yükselti farkları oldukça büyüktür. 3000m yüksekligi
geçen spiriz, Pirrasit, sabey, Erk, Sudis, Hirabit, Mengene, Baset dagları sıradaglar
seklinde ran sınırından baslayıp gölün güney ve dogu kesiminde yer alırlar. Havzanın
kuzeyinde 4435m yüksekliginde Süphan Dagı, batısında ise yüksekligi 2800 m (ortalama) olan
Nemrut Dagı yer alır. Ayrıca kuzeydogusunda 3238 m yüksekligi ile Aladaglar ve 3533 m yüksekligi ile Tendürek Dagı yer alır.

Proje Sahası Morfolojisi
Havzanın güneyinde yer alan dik yamaçlı sıradaglar paleozoik sist ve kalkerin yanı sıra yer
yer mesozoik ve tersiyer' e ait kalker marn gibi kitleleri de içine alır. Havzanın dogusunda yer
alan daglar güneye oranla daha alçak ve aralıklı olup bu daglar arasında ovalar uzanmaktadır.
Bu daglar çesitli kitlelerden olusmus karısık bir yapı göstermekle birlikte genelde andezit yıgınlarından ibarettir.

Proje Sahası iklimi 
Dogu Anadolu Bölgesine karasal iklim hakim olup yaz aylan sıcak ve kısa, kıs ayları
soguk ve uzun geçmektedir. Bahar aylarının çok kısa oldugu Dogu Anadolu Bölgesinin bu
iklimi Van Gölü Havzasında daha yumusak (ılıman) oldugu gözlenmistir. Van Ovasında
ölçülen uzun yıllar ortalama yıllık yagıs 383 mm iken yıllık buharlasma 1024 mm olarak
tespit edilmistir. Yine Van Ovasında ölçülen ortalama yıllık nem oranı %65 en düsük nem oranı ise %48'dir. En yüksek ortalama sıcaklık +22°C, en düsük -4°C olarak ölçülmüstür.[6]

Proje Sahası Yüzeysel Sular
Van Gölü'ne Zilan Çayı, Deliçay, rsat, Kotum, Gevas, Karasu, Bendimahi, Süfrezor
(Yogurtyemez), Hosap(Güzelsu), Engil dereleri baslıca olmak üzere 101 adet akarsu
bosalmaktadır. E..E tarafından yapılan ölçümler sonucunda Van Gölü'ne bosalan 101 adet akarsuya ait yıllık ortalama tahmini debi 2,94 milyar m3/yıl olarak hesaplanmıstır.[7]

Van Gölü Su Bütçesinin Tahmini

Esitlikte bulunan elemanlardan (Iss) yüzey altı su girisi ile (Qss) yüzey altı su çıkısını dogrudan ölçülmesi imkansızdır. Ancak hesaplarda Van Göl'ünden yüzey altı çıkısı ile yüzey çıkısının olmadıgı kabulü ile yüzey su girisi, yagıs ve buharlasma ile ilgili meteorolojik veri ve ölçümlerden faydalanılmıstır[8].

VAN GÖLÜNDEN ENERJİ ÜRETİMİ 
Gölden alınacak suyun yeri Tatvan yakınlarında Hanelmalı mevkiinde ve 1635 m kotunda
olmasına karar verildi. Kezer Çayı üzerinde yapılan kot arastırmaları sonunda ise suyun
Kezer Çayının üst drenajlarında Ilıcak Mevkii Kaplıca Köprüsü civarında kurulacak olan
santral binasına aktarılması düsünülmektedir. Buranın yaklasık kotu 1250 m'dir. Su alma yapısı
ile santral binası arasında Sekil 2'de görüldügü üzere 21 km uzunlugunda basınçlı galeri
açılacaktır. Buradan türbinlenen su Sirvan Barajı'na ve daha sonra Ilısu Barajı'na ulasacaktır.
En son olarak 365 m kotundaki Cizre Barajına gelen su, daha sonra ülke sınırlarını terk edecektir.

Rezervuar işletme Politikası ve Dizayn Debisi Seçimi
Van Gölü HES projesi su alma yapısı, sadece Van Gölü rezervuarından beslenmekte olup
bütün yıl boyunca güvenilir bir sekilde alınabilecek bir akıma sahiptir. Su alma yapısı vasıtasıyla
alınan su, enerji tüneline buradan da denge bacasına bosalacak olan akım cebri boru ile santrale
iletilecektir. 1853.28 hm3 yıllık toplam akım geçirmek için tasarlanan su alma yapısı için yapılan
optimizasyon çalısmaları sonucunda, en uygun yerin 1630 m kotunda olmasına karar verildi. Göl
alanı dikkate alındıgında 1853.28 hm3'lük yıllık su hacmi, göl yüzeyinde yaklasık 50 cm
yüksekliginde bir su dilimini ifade etmektedir. Van Golü su seviyeleri degisimi uzun yıllar
itibarı ile ortalama olarak 50 cm civarındadır. sletme çalısmalarında firm enerji hesabı için,
gölden alınacak akımın tamamı, kapasite kullanım oranını %95 yapan firm debi olarak hesaba katılmıstır.

Enerji Tüneli Hesapları
Hanelmalı mevkii 1635 m kotundan alınan Göl suyunun, Kezer Çayının üst drenajlarında
Ilıcak Mevkii Kaplıca Köprüsü civarında kurulacak olan santral binasına aktarılması
düsünülmektedir. Buranın kotu 1250 m'dir. Bu kota kadar 21 km uzunlugunda basınçlı galeri
açılacaktır. nsa edilecek enerji tüneli ekonomik çapını belirlemek üzere yapılan çalısmaya ait
sonuçlar Tablo 1'de sunulmustur. Yapılan çalısma sonucu açılacak olan enerji tüneli ekonomik
çapının 7 m olmasına karar verilmistir. At nalı kesitli olarak seçilen tünelde su hızı 1.69 m/s, tünel egimi ise 5.41x(10-4) olarak belirlenmistir.

Enerji tüneli vasıtasıyla 1535 m kotuna getirilen göl suyu buradan itibaren 700 m uzunlugundaki cebri boru ile santral binasına indirilecektir. Van Gölü HES projesinde cebri boru güzergahı,
topografik ve jeolojik sartların en uygun oldugu yerde seçilmistir. Cebri boru mümkün
oldugunca saglam zeminden geçirilecektir. Yapılan optimizasyon çalısması sonucu en uygun çap 4.5 m olarak bulunmustur.

Santral Binası ve Kuyruk Suyu Kanalı
Van Gölü HES santral binası yeri, Kezer Çayı üzerinde 1250 m kotunda en uygun topografik ve
jeolojik parametrelere uygun olarak seçilmistir. Sag sahilde yerlestirilecek olan santral binasının
boyutları 75x100 m, yüksekligi ise 35 m'dir. Kuyruk suyu kanalı, Kezer Çayına desarj edilecektir. Van
Gölü HES'den yıllık ortalama 1,738 Milyar KWh firm enerji üretimi planlanmaktadır. Yapımı tasarlanan Van Gölü HES'e ait tesislerin sematik gösterimi Sekil 3'de sunulmustur.

Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi
Türbin tipi seçilirken, proje debisi ve proje düsüsü dikkate alınmıs ve iki adet düsey eksenli
Pelton türbin proje için uygun bulunmustur. sletme kolaylıgı açısından iki adet seçilmistir.
Türbin karakteristikleri;
Adedi : 2 takım
Tipi : Pelton türbini
Kurulu Gücü : 110 MW (Toplam: 220 MW)
Ünite Adedi : 2
Tasarım debisi : 32.44 m3/s (Toplam: 64.88 m3/s)
Brüt Düsü : 398.00 m
Net Düsü : 380.00 m

Kuyruksuyu Enerji Kademeleri
Van Gölü Hidroelektrik tesisi santral binası türbininden çıkan 64.88 m3/s akımı, planlamada ve
yapımı devam eden tesislerinde istifadesine sunmak mümkün olacaktır. Söyle ki; 1250 m santral
binasından çıkan akım, 350 m kotunda ülkemiz sınırlarını terk edecektir. Van Gölü HES'ten
türbinlenecek su ile Kezer Çayı ve Dicle Nehri enerji kademeleri boyunca yapılacak olan
barajların hem kurulu gücü hem de ürettikleri enerji miktarları önemli ölçüde artırılmıs olacaktır.
Projenin Van Gölü HES kuyruk suyundan itibaren ülke sınırlarını terk edinceye kadar olan kurulu güç ve enerji toplamı;

N= 8,5x64,88x(1250-350)=496.332 kW
W = N* T = 496.332 x24x330
W = 3.930.949.440 kWh.'lık bir ilave enerji elde edilmis olur.
Proje hayata geçirildiginde toplam 5.5 Milyar Kwh firm enerjiye sahip bir hidroelektrik tesis ülkemiz kurulu gücüne kazandırılmıs olacaktır.

Salt Sahası ve Enerjiletimi 
N= 8,5x64,88x(1250-350)=496.332 kW
W = N* T = 496.332 x24x330
W = 3.930.949.440 kWh.'lık bir ilave enerji elde edilmis olur.
Proje hayata geçirildiginde toplam 5.5 Milyar Kwh firm enerjiye sahip bir hidroelektrik tesis ülkemiz kurulu gücüne kazandırılmıs olacaktır. 

Salt Sahası ve Enerjiletimi 

Van Gölü HES projesinde üretilen enerjinin sisteme baglanması için santral binası yanında
salt sahası insa edilecektir. Üretilecek elektrigin enterkonnekte sisteme baglanması, salt sahasında
bulunan kesiciler tarafından senkronize edildikten sonra otomatik olarak yapılacaktır. Salt
sahasındaki teçhizatların kontrolünü yapabilmek için kumanda odasına, santral kontrol
sistemi(PLC) yerlestirilecektir. Bu sistem sayesinde üretilen enerjinin kontrolü ve ölçümü ekranda görüntülenebilecek ve istenilen merkezdeki bilgisayara ethernet agı ile yansıtılıp, takibatı yapılabilecektir.

Santralde üretilen enerji 154 kV'luk, 10 km uzunlugunda bir hatla Bitlis TM'ye tasınıp
buradan ulusal sebekeye dagıtımı yapılacaktır. Hem salt sahasına, hem de enerjinin baglanacagı TM'ye yerlestirilecek olan nümerik sayaçlarla enerji ölçümü yapılacaktır.

MALİYET ÇALISMALARI 

Van Gölü HES projesi için önerilen tesislerin ayrı ayrı kesif bedelleri çıkartılmıstır. Kesif
bedellerinin hesaplanmasında DS Genel Müdürlügü Proje ve nsaat Dairesi ile Bayındırlık ve
skan Bakanlıgı 2011 yılı birim fiyatları kullanılmıstır[10]. Elektro mekanik donanım yurt
dısından temin edileceginden, kesfi hesaplanırken yurt dısı firmalarından alınan fiyatların
ortalaması baz alınmıstır. Bunların dısında bazı yurt içinden alınabilecek donanım için yurt içi
üretici firmaların fiyatları esas alınmıstır. Elde edilen maliyetler 2011 ortalama dolar alıs kuru
olan 1$ = 1.65 TL üzerinden ABD dolarına çevrilmistir. Elektro-mekanik aksamın yurt dısından
gelecek olması ve projenin uzun bir zamanda gerçeklesecek olması, hesaplamaların dolar kurunda yapılmasına etken olmustur. Yapılan kesifleri verme imkanı olmadıgından hidroelektrik tesisin her bir bileseni için hesaplanan rakamlar Tablo 3'de verilmistir. Önerilen sistemin tesislerinin yapım süresi; 6 ay hazırlık dönemi ve 3.5 yıl tesis dönemi olmak üzere toplam 4 yıl olarak planlanmıstır. 



Yıllık Faydalar 

Van Gölü HES tesislerinin ekonomik açıdan degerlendirilmesi yapılırken projenin ömrü
50 yıl olarak öngörülmüstür. nsaat isleri kesif bedelleri hesaplanırken maliyet bölümünde
anlatıldıgı gibi kurulması planlanan tesislerin her biri için ayrı metraj ve kesifler çıkartılmıstır.
Enerji amaçlı tesis edilecek olan proje için DS tarafından belirlenen enerji faydaları esas
alınmıstır. Firm enerji faydası 6 $cent/kWh, sekonder enerji faydası 3,3 $cent/kWh alınmıstır.
Tesis tamamen biriktirmeli oldugundan pik güç faydası sürekli olarak kabul edilmistir. Yapılan
hesaplamalar sonucu 1,738 Milyar KWh firm enerji üretimi planlanmaktadır. Üretilen enerjinin
belirtilen enerji faydalarıyla çarpılması sonucu Van Gölü HES projesinin toplam enerji faydası 172.096.967 TL (104.301.192 $) olarak bulunmustur.

Yıllık Giderler

Proje kapsamında dikkate alınan yıllık giderler iki kısımda incelenmis olup faiz ve
amortisman giderleri ile isletme ve bakım giderlerinin toplamından olusmaktadır. Enerji amaçlı
yatırımlarda faiz ve amortisman faktörü olarak %9.5, faiz oranı ve 50 yıllık ekonomik proje
ömrüne karsılık gelen 0.09603 degeri kullanılmaktadır. Faiz + amortisman giderine, yıllık isletme
ve bakım gideri de eklenmistir. sletme ve bakım giderleri içinse her bir ünite için DS kriterlerine
uygun isletme ve bakım faktörleri dikkate alınmıstır. Bu esaslar sonucunda projenin toplam yıllık gideri 49.087.407 TL (29.749.944 $) olarak hesaplanmıs ve detayları Tablo 4'de gösterilmistir.

Gelir Gider Oranı

Projenin gelir gider oranı hesaplanırken, yıllık gelir ve yıllık gider dikkate alınmıstır.
172.096.967 TL (104.301.192 $) olarak bulunan yıllık gelirin, 49.087.407 TL, (29.749.944 $)
degerindeki yıllık gidere bölünmesi sonucu Van Gölü HES projesinin gelir gider oranı yani
rantabilite katsayısı 3.51 olarak hesaplanmıstır. Bu deger hidroelektrik tesisler için oldukça büyük bir rakamdır. Zira ülkemizde hidroelektrik yatırımları yapan DS ve EE, bir hidroelektrik tesisin ekonomik yapılabilirligi için rantabilite katsayısının alt degerini 1(bir) olarak belirlemislerdir.Rantabilite katsayısı 1 olan hidroelektrik tesisin insaat finansmanı banka kredisinden saglanırsa bu yatırım kendini amorti etme süresi yaklasık sekiz civarında olmaktadır[11].

SONUÇ VE ÖNERİLER 
Ülkemiz hızlı bir sosyal ve ekonomik gelisim göstermektedir. Bu gelismeye paralel olarak
gereksinim duyulan elektrik enerjisini; öncelikle yerli enerji kaynaklarından elde etmek üzere
projeler gelistirmeli ve gerekli yatırımlar yapılmalıdır. Van Gölü HES projesi hayata geçirildigi
takdirde Van Gölü kapalı havza olma durumundan çıkacak ve gölün yükselme potansiyeli
kontrol altına alınmıs olacaktır. Göl seviye kotunun uzun vadede 1630 m kotlarına
düsürülmesiyle kırıklı bir yapıya sahip olan göl tabanı üzerindeki statik basınç azaltılmıs olacak
ve bölgede yasanan çöküntüler azaltılmıs olacaktır.

Dogu Anadolu Bölgesinde bulunan bu enerji imkanından simdiye kadar yararlanılmamıstır.
Verilen bilgiler dogrultusunda bu imkandan yararlanılacak olursa ortaya büyük bir potansiyel
çıkacaktır. Ülkemiz kurulu güç projeksiyonundaki firm enerji sorunu da bir miktar çözülmüs
olacaktır. Bunun yanında üretilecek enerji miktarını, maliyetle çarptıgımızda ülkenin büyük bir
ekonomik kaybı giderilecektir.

Proje rantabilitesi 3.51 olarak belirlenmis ve hidroelektrik kaynaklı bir tesis için oldukça
yüksektir. Proje yaklasık maliyeti 500 Milyon TL civarında olmasına karsın sadece Van Gölü
HES'in yıllık getirisi 175 Milyon TL dir. Yani buraya insa edilecek tesis üç yıldan kısa bir sürede
kendini amorti etmektedir. Tesisten çıkacak suyun diger barajlarda da enerjiye dönüsecegi de
hesaba katılırsa tesisin ülkemiz bütçesine yıllık katkısı 500 Milyon TL civarında olacaktır.
Göl seviye kotunun asamalı olarak asagı düsürülmesiyle ortaya büyük miktarlarda yeni alanlar
çıkacaktır. Bu yeni alanlar tarım ve rekreasyon alanları olarak degerlendirilebilecektir. Ayrıca bu
alanlar için diger önemli bir öneri ise buralara büyük günes enerjisi tarlaları yapmak ve bölgeyi
enerji açısından cazibe merkezi haline getirmek olacaktır. Zira Elektrik sleri Etüt daresi
tarafından açıklanan ülkemiz günes enerjisi potansiyel atlası(GEPA) verilerine göre Van
Bölgesinin günes enerjisi radyasyon degerleri buraya yapılacak yatırımlar için oldukça
elverislidir.[12]

Van Gölü'nden alınacak debi ile golün sürekli olarak su degisimi saglanacaktır. Bu su degisimi
sayesinde gölün sahip oldugu tuzlu ve sodyum bikarbonatlı suyunun degisimi de ile suyun
tatlılaşması ve ileride gölde yasayan canlıların artısına olanak saglanabilecektir. Böylece gölün
canlı faaliyeti artmıs olacak ki, bu da diger bir yandan ekonomiye katkı saglayacaktır.
Tünel kazısı sonrası çıkacak olan yaklasık 1.000.000 m3 malzeme, yasadıgımız elim Van depremi
sonrası yeniden insa edilecek olan Van Bölgesinde beton üretimi için kullanılabilecektir.
Sonuç olarak, hızla gelisen ve su kaynakları, küresel ısınma, insan etkisi vb. nedenlerle azalan
günümüz Dünyasında su ve hidroelektrik enerji çok önemli ve stratejik bir hale gelmisken,
ülkemiz enerji kaynaklarının daha proaktif kullanılması prensibiyle, Van Gölünün sahip oldugu bu enerji imkanı ivedilikle isletmeye alınmalıdır. 

1. Danısman Prof. Ahmet TUNA, Sengüler, S., Van Gölü'nden Enerji Üretimi, Yüksek lisans
Tezi, Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1991.
2. http://www.dsi.gov.tr/hizmet/enerji.html
3. Adıgüzel F., and Tutus A. Small Hydroelectric Power Plants in Turkey. Paper presented in
Hydro: Development, Management, Performance, Kiris, Antalya, 283-293.2002.
4. Türkiye'deki Barajlar ve Hidroelektrik Santrallar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıgı
DS Genel Müdürlügü Barajlar ve Hidroelektrik Santraller Daire Baskanlıgı, Ankara, 1999.
5. Kempe S, Kazmlerczak J and Landmann G., Largest Known Microbialites Discovered
n Lake Van, Turkey. Macmillan Magazines 349: 605-608. 1991
6. Akım Yıllıkları, Devlet Su sleri, Ankara, 2006. Türkiye.
7. Van li 2006 Yılı Çevre Durum Raporu, Van Çevre ve Orman Müdürlügü,Van. 2007.
8. EE., 2007. Göl Seviyeleri(1943-2005). EE Genel Müdürlügü, Ankara , 2007.
9. Cumhuriyet Ansiklopedisi, 1972, Van Gölü, n.11, p.3281. Arkın Kitap Evi, stanbul.
10. Bayındırlık ve skan Bakanlıgı Birim Fiyat Tarifleri Kitabı. Bayındırlık ve skan
Bakanlıgı. 2011.
11. Tuna Cihat,. Feasibility Assessment of Hydroelectric Power Plant in Ungauged River
Basin A Case Study Cardakli HEPP. AJSE, Springer. Accept. In press. 2011.

12.GEPA(Turkish Solar Energy Potential Atlas). http://www.eie.gov.tr/MyCalculator/Default.aspx

Haberdemeti.com