Netekim sıra 12 Eylül’de

12 Eylül darbesini gerçekleştiren cuntanın hayatta kalan üyeleri Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya, 32 yıl sonra bugün nihayet yargılanmak üzere Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi’nde hâkim karşısına çıkarılıyor. İki yıl önce yapılan kısmi anayasa referandumu ile 12 Eylül cuntasının yargılanmasına imkân sağlanmasının ardından ilk defa, gerçekleştirilmiş bir darbenin failleri de yargılanmış olacak. Davaya, başta darbenin mağdurları olmak üzere çeşitli partiler, kurum ve kuruluşlardan 500’ün üzerinde müdahil olma talebi geldi. Darbeye uygun ortam hazırlamak için binlerce gencin hayatını karartan darbeciler, Türkiye’nin bugün de karşı karşıya bulunduğu PKK terörünün temellerini kendi elleriyle atmışlardı.

DAVAYA MÜDAHİL PATLAMASI

12. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülecek 12 Eylül Davası’nda, 5’li cuntanın hayatta kalan üyeleri Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya yargılanacak. Tarihi davaya hem sağ hem de sol kesimden çok sayıda simge isim müdahil oldu. Bu isimler arasında yaşı küçültülerek idam edilen Erdal Eren’in ağabeyi, Halil Esendağ ve Selçuk Duracık’ın aileleri, 6,5 yıl hapis yatan ve işkencelere maruz kalan AK Parti Manisa Milletvekili Selçuk Özdağ gibi isimler de yer aldı. Şahısların yanı sıra çeşitli dernekler ve MHP, CHP, BBP, HAS Parti, EDP gibi çok sayıda parti de müdahil olma talebinde bulundu. Hatırlanacağı üzere CHP, 12 Eylül referandumunda “hayır” oyu kullanılması çağrısı yapmıştı.

TBMM DE MÜDAHİL

TBMM de davaya müdahillik başvurusunda bulundu. TBMM Başkanı Cemil Çiçek başvuruyu doğrularken, başvuru dilekçesinde şöyle denildi: “Askeri müdahalenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan 1961 Anayasası’na göre, yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndedir. ‘Bu yetki devredilemez’ hükmünü içermektedir. TBMM’ye ait olan bu yetki, mutlak ve münhasır bir yetkidir. Sanıkların gerçekleştirdiği askeri müdahale ile kaynağını anayasadan almayan yetkiler kullanılarak TBMM’ye ait yasama yetkisi, zor ve güç kullanılarak elinden alınmış, anayasal görevi yapması engellenmiştir. Bu nedenle TBMM, sanıklara isnat edilen suçun birinci derece mağdurudur. Davaya müdahil olarak katılınması gerekmektedir. Bu yönde talep yazısı ilgili mahkemeye verilmiştir.”

MÜEBBETLE YARGILANACAKLAR

50 gencin idam edildiği, yüzlerce kişinin gözaltında kaybedildiği, öldürüldüğü veya işkenceye uğradığı darbe ile ilgili ilk duruşmaya Evren ve Şahinkaya’nın sağlık durumlarının elverişli olmadığı gerekçesiyle katılmaması bekleniyor. Evren ve Şahinkaya ile ilgili, anayasanın geçici 15. maddesinin, 12 Eylül 2010’da yapılan referandumla kaldırılmasının ardından yargı yolu açılınca soruşturma başlatılmış ve iddianame hazırlanmıştı. Suç yerinin Ankara, tarihinin de 2 Ocak 1980 ile 12 Eylül 1980-6 Aralık 1983 arası gösterildiği iddianamede, Evren ve Şahinkaya’nın, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Devlet Kuvvetleri Aleyhinde Cürümler”e ilişkin 146. maddesi ile 80. maddesi uyarınca “ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına” çarptırılmaları isteniyor. İddianamede, ayrıca, sanıklar hakkında adli kontrol hükümlerinin uygulanması talep ediliyor.

YURTDIŞI YASAĞI KONDU

Davayı görecek Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi, Evren ve Şahinkaya’ya 18 Ocak 2012’de yurtdışına çıkış yasağı getirmiş, Evren ve Şahinkaya’nın avukatı bu karara itiraz etmişti. Ancak mahkeme bu itirazın reddine karar vermişti.

CARTER’İN ÇOCUKLARI YARGILANACAK

12 Eylül darbesi ile ilgili yıllardır yapılan tartışmalarda cuntacıların darbeye ortam hazırlamak için nasıl ülkede sağ-sol çatışmasını bilerek körükledikleri, darbe öncesi terör olaylarında aynı silahla hem sağ görüşlülerin hem de sol görüşlülerin öldürüldüğü delilleriyle ortaya kondu. Darbenin dış güçlerle bağlantılı gerçekleştirildiği konusunda ise, darbe sonrası dönemin ABD Başkan Jimmy Carter’a “Bizim çocuklar işi bitirdi” şeklinde bir mesajla bildirildiğinin ortaya çıkması, 12 Eylül darbesi ile ilgili anlatılan en çarpıcı anekdotlardan bir olarak tarihe geçti.

DARBENİN BİLANÇOSU

Darbenin ardından 650 bin kişi gözaltına alındı. 1 milyon 683 bin kişi fişlendi. Açılan 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı. 7 bin kişi için idam cezası istendi. 517 kişiye idam hükmü verildi. Bunlardan 50’si asıldı. İdamları istenen 259 kişinin dosyası Meclis’e gönderildi. 71 bin kişi TCK’nin 141, 142 ve 163. maddelerinden yargılandı. 98 bin 404 kişi örgüt üyesi olmak suçundan yargılandı. 30 bin kişi sakıncalı olduğu için işten atıldı. 14 bin kişi yurttaşlıktan çıkarıldı. 30 bin kişi siyasi mülteci olarak yurtdışına gitti. 300 kişi kuşkulu bir şekilde öldü. 171 kişinin işkenceden öldüğü belgelendi. 23 bin 677 derneğin faaliyeti durduruldu. Gazetecilere toplam 3 bin 315 yıl 6 ay hapis cezası verildi. 39 ton gazete ve dergi imha edildi. Cezaevlerinde toplam 299 kişi yaşamını yitirdi. 14 kişi açlık grevinde öldü. 16 kişi kaçarken vuruldu. 73 kişiye doğal ölüm raporu verildi. 43 kişinin intihar ettiği bildirildi.

TERÖR BELASI 12 EYLÜL’ÜN ESERİ

12 Eylül’ün en önemli miraslarından biri de terör belası oldu. Darbe sonrasında oluşturulan yeni anayasanın ardından 2932 sayılı yasa ile Türkiye, daha önce olmayan “Kürtçe yasağı” ile tanıştı. Bu yasakla adeta PKK terör örgütünün de temelleri atılmış oldu. Evren daha da ileri giderek meydanlarda, “Kürt diye bir millet yok, dağ Türkleri var” dedi. Böylece 1974’te sol bir örgüt olarak kurulan PKK, darbe sonrası hızla etnik bir temele kaydı. Kürtçe yasağı 12 Nisan 1991’de kaldırıldı ancak artık iş işten geçmişti.

DAVAYA 40 KİŞİ GİREBİLECEK

Bugünkü duruşmaya, müdahillik talep eden TBMM Başkanlığı, CHP, MHP, BBP ve BDP’nin de aralarında bulunduğu tüzel kişiliklerin temsilcileri ile iddianamede adı geçen 22 kişi ve müdahillik talebinde bulunan 40 kişi katılacak.Kafasına ‘sıkamadı’ kolunu kırdı ERTUĞRUL CESUR / ANKARA
12 Eylül soruşturması kapsamında açılan davanın ilk duruşmasına bir gün kala, Kenan Evren’in kolunun kırıldığı öğrenildi. Adli Tıp’tan daha önce yapılan açıklamada da Evren ve Şahinkaya’nın sağlık durumuyla ilgili mahkeme yazısının kendilerine henüz ulaşmadığı ifade edilmişti. Daha önce bypass olan Evren, son olarak Ankara GATA’da kalın bağırsak ameliyatı olmuştu. Sindirim sistemindeki bir sorun nedeniyle operasyon geçiren Evren’in bu yüzden ilk duruşmaya katılması beklenmiyordu.

“İNTİHAR EDERİM” DEMİŞTİ

Davanın başlamasına bir gün kala gelen kolunun kırıldığı bilgisi, akıllara Evren’in, 2010’daki 12 Eylül referandumu öncesi darbecilerin yargılanmasını engelleyen geçici 15. Maddenin kaldırılması ile ilgili dile getirdiği intihar sözünü getirdi. Evren, referandumdan “evet” sonucunun çıkmasını kabul edemeyeceğini belirterek, “Tabancamdaki kurşunlardan biri, her şeyi bitirmeye yeter” demişti. Ancak aradan iki yıl geçmiş olmasına rağmen Evren intihar etmedi. Evren’in yakınlarına şöyle dediği ifade edilmişti: “Ben böyle bir durumu kabul edemem. Tabancamdaki kurşunlardan biri, her şeyi bitirmeye yeter. Sadece bir kurşun! Bumm! Ben, kendi işimi kendim hallederim. Onlara beni yargılama zevkini tattırmam!”


ERTUĞRUL CESUR/AKİT