Deprem yıktı, devlet yaptı

Evlatlarını yitirmiş, elleri sargılı bir kadının Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün göğsüne yaslandığı fotoğraf Türkiye'nin deprem tarihinin simgelerinden biri olmuştu. 30 bine yakın kişinin öldüğü Erzincan depremi 7.9 şiddetiyle kentin neredeyse tamamını yıkmıştı. Kentle iletişim koptu. Yardım ulaştıracak yollar kesilmiş, telefonlar çalışmıyordu. Kendi imkanlarıyla ölülerini ve yaralılarını enkazdan çıkaranları bu kez daha büyük bir mücadele bekliyordu. Dondurucu soğukta tek başına yürütülen bir mücadele... Başını sokacak bir çadır bile imkansızdı.

Yıllar sonra Marmara Depremi ile büyük bir şok yaşadık... Resmi rakamlara göre bu kez 17 binden fazla kişi can verdi. Toparlanmak yılları aldı.
Geride bırakılan bunca acı deneyimin ardından geçtiğimiz yıl 23 Ekim  gecesi deprem kendini yeniden hatırlattı. Van 7.2 ile yıkıldı. Ardından 9 Kasım'dan bir kez daha... 'Yaşadıklarımızdan ne öğrendik' sorusunun cevabı için foto muhabiri arkadaşım Ferhat Uludağlar ile yollara düştük... Van muharibimiz Cemal Aşan'ın mihmandarlığında Van'daki son durumu görmek istedik.
Kentte bizi adeta bir şantiye kent karşıladı. Çöken binaların yerinde boş arsalar, hafif hasarlı binalarda süren güçlendirme çalışmaları, dört bir yanda işçiler yeni bir kentin inşasını anlatıyordu. Havaalanından kente gelirken şoför Hasan Bilekçi'ye sorduk; 'Nasıl geçti bir yıl' diye. Deprem sonrası devlet tarafından Gümüldür'de bir tesise yerleştirilmişler. Yaz başında dönmüş 'Bizim insanımız memleketine bağlıdır. Belki gidenden fazlası geri döndü. Eskiden kentten göçmüş olanlar bile geri geldi' diye anlatıyor.
Kiminle konuşsak, söze 'depremden önce ya da depremden sonra' diye başlıyor... Artık kent için bu bir milat...

KONTEYNERDE SON GÜNLER
Yeni konutlarına bayramda taşınacakları görmek için konteyner kente gidiyoruz. Zinnet Taşkın yeni evine taşınmak için gün sayanlardan: 10 yıl çalışıp yaptığımız ev bir kaç saniyede çöküp gitti. Evimize geçeli 8 yıl olmuştu. Neyse ki canımızı kurtardık. Şimdi yeni konutlarımızı teslim edecekler. Yetkililer geldiğinde teşekkür edeceğim... Devlet babalığını yaptı.  Bir şeyden daha söz etmek istiyorum. Biz küçük evlerden apartmanlara taşındık... Apartmanlar komşuluk ilişkilerini öldürdü. Sonra çadırlarda, konteynrlarda unuttuklarımızı, bir tabak yemeği, bir demlik çayı paylaşmayı öğrendik yeniden...

KİRACILARIN DURUMU ZOR
Konteyner kentte kalanlardan tapusuz evi olanlar zor durumda. Bu konuda çalışmalar sürüyor. Kiracılar ise işin bir başka ayağı... En büyük şikayet şu: Deprem sonrası kentte hasar almayan bina sayısı çok az. Kiraların aşırı yükselmesi onları zor durumda bırakmış. Valilik, kiracıların bu kış da konteyner kentte kalmasını sağlayacak...
Üç çocuk annesi Hatice Ahey tapusuz evi olanlardan. Depremde üç çocuğunu camdan çıkarırken kesilen kolunu gösteriyor. Dikiş izleri taze... 'Kirada bir eve geçmemiz çok. O kiraları üç çocuk büyütürken karşılamamız çok zor' diyor. Saliha Bilek ve Gönül Geçgün de 500 lirayı bulan kirayı nasıl ödeyeceklerini kara kara düşünüyorlar.
Vali Münir Karaloğlu bu konudaki sorumuzu yanıtlıyor: Hak sahiplerine teslimden sonra  kalan konutları farklı şartlarda kiracılara vereceğiz. Tek koşul deprem sırasında Van'da kirada oturmak...

19 BİN İŞÇİ 24 SAAT ÇALIŞTI
Eski kentin yerine Van'da beş ayrı merkezde yeni konutlar yükseldi. TOKİ'de yoğun çalışmada son günler. Vali Karaloğlu, 19 bin işçinin
3 vardiya 24 saat esasına göre çalıştıklarını hatırlatarak 'Öyle yoğun çalışıyorlar ki yorgunluktan patır patır dökülüp hastaneye gidenler var' dedi.

Bir yılda biteceğine inanmamıştım, oldu
Çocukları Gökhan, Eylül ve eşiyle iki ay çadırda yaşamışlar. Soğuk ve zor günler şimdi geride kalmış.... Üç oda bir salon evleri için 'yıkılma' endişesi yok... Güneş enerjili sıcak su, kömür kaloriferli.... Yan komşuları Beybun Orge'nin kucağında 9 günlük Ecrin bebek ve 9 yaşındaki Helin'le oturuyor. Orge anlatıyor: Yenimahalle'de kerpiç bir evimiz vardı. 5 çocuğumuzla orada yaşıyorduk. Yıkıldı. Zorlu bir kış geçirdik. Küçük kızım bunların hiçbirini yaşamayacak... Sözü 9 yaşındaki cin bakışlı Helin alıyor: Çok korkmuştuk , unutmadım hiç. Çok üşüdük sonra. Artık evimiz var. Yerde bir halımız var, mutfağımız var...

KAR ALTINDA BİLE TEK GÜN ARA VERMEDİK
Durumu görmek için Van Valisi Münir Karaloğlu ile Edremit'te yükselen Toplu Konut İdaresi (TOKİ) konutlarında buluştuk.  Van Gölü manzarasına karşı devam eden inşaatlarda hummalı bir çalışma var. 19 bin işçi bir yıla yakın süredir yeni bir hayat inşası için çalışıyor. Karaloğlu anlatıyor: Depremin 39. gününde biz kalıcı konutların temelini attık. Yani o kargaşa içinde yeni yerleşim bölgelerini belirleyip, ihalesini yapıp inşasına geçildi. Ağır kış koşullarına rağmen inşata hiç ara vermedik. Sayın Başbakanımız Erciş meydanında söz vermişti: 30 Ağustos'ta yeni konutların teslimine başlayacağız. Sözü yerine getirdik. Başbakanımız ameliyat sonrası hasta yatağından takip etti durumu. Bakanlarımız ilk andan itibaren kentteydi. Bu sürede kentimize gelmeyen sadece 2 bakanımız kaldı. 23 Ekim depremin yıldönümü... Kaybettiğimiz 644 kişi için bir anma programı hazırlıyoruz. O gün aynı zamanda verdiğimiz sözü yerine getirdiğimizi tüm dünyaya duyurma günü. Devletin, milletin, STK'ların elbirliğiyle bugüne geldik. Van'da 17 bin 471 konut yapıldı.
Karaloğlu, bir konuya daha dikkat çekiyor; Van depremi, sosyal medyanın güçlenmesinden sonraki deprem. Türkiye'nin Van'a olan ilgisinin dinamik kalmasını sağladı, toplumu ilgili hale getirdi.  Gerçekten de kentte yeni yapılan okul, öğretmen evi gibi binalara baktığımda çok sayıda firma ya da belediyenin ismini görmek mümkün..

Akşam