Esad'ın sürpriz Moskova ziyareti

Beşar Esad Moskova Yolcusu

Beşar Esad, Rusya cumhurbaşkanı Dmitri Medvedev’in davet üzerine 20-21 ağustos tarihleri arasında Moskova’ya bir ziyaret gerçeklestirecek.

Suriye cumhurbaşkanı Beşar Esat üçüncü kez Rusya’yı ziyaret edecek. 2005 yılındaki ziyaretin mevzusu, ekonomik, birçok meselenin çözümü, Sovyet devrindeki ekonomik işbirliği seviyesine tekrar ulaşmak olmuştu.

İkinci ziyarette Orta doğudaki problemler, Suriye’nin ABD ve AB tarafından ağır şekilde hissedilen izolasyanlar konuşulmuştu. 2005 yılındaki ziyaretten beri Moskova ile Şam arasında neler değişti, ziyaretin gayesi nedir?

Ziyaretin ilk sebebi, Suriye tarafının, Rusya’nın yeni cumhurbaşkanını kutlamak istemesidir. Rusya’nın dış politikası Medvedin seçilmesinden sonra herhangi bir değişikliğe uğramadı. Esad’ın ziyareti aslında sembolik bir değer taşıyor. Ziyaret bir buçuk ay önce Suriye’nin borçlarının(yaklaşık olarak bu borç 2 milyar 11 milyon dolar) tekrar düzenlenmesi hususundaki kanunun Medvedev tarafından imzalanmasının ardından gerçekleştirilecek.

Şahsi ilişkiler, yüksek kademeli münasebetlerde mühim bir rol oynuyor bilhassa Orta doğuda. Evvelki cumhurbaşkanı ile Esad arasında ortak bir lisan mevcuttu ama bu yakınlık Ürdün kralı II. Abdullah ile olan samimi ilişkilerle kıyas götürmez. Medvedev ile Esad henüz buluşma gerçekleşmeden önce bile iki taraf arasında ortak merakların(teknoloji ve internet) olması ipuçları veriyor.

Rusya ile Suriye arasındaki ekonomik gelişmeler 2005 yılında iki ülke arasında hedeflenen noktaya varmış durumda. Hedeflenen rakam 1 milyar dolardı. Şimdi ise bu rakam hedeflenenin üstünde 1 milyar 80 milyon dolara ulaştı. Bu rakam 2006 yılında 635 milyon dolar, 2005’te 459,8 milyon, 2004’te ise 340 milyon dolardı.

Anlaşmalar sonucu gerçekleşen bu ekonomik nazari iyileşmenin iki ülke arasındaki meselelerin hallinde daha da aktif olması gerekliliğini ortaya koyuyor.

Mamafih bu rakamlar iki ülke arasındaki sağlam ekonomik münasebetler, Şam’ın siyasi olarak değişen bölgesinde tabiî ki garanti olamaz. Moskova-Şam münasebetlerinin tekrar doğuşu, Suriye’nin tarihi dostu Fransa’nın ve Beşar Esad’ın ilk yıllarında ilişkilere hız verilen Amerika’nın tecritleriyle gerçekleşmişti. Fakat Irak savaşının başlaması ile Washington-Şam münasebetleri tedricen değişmeye başladı. Şam yönetimi Bush tarafından Irak’ta direnişçilere destek verenlerin arasında görüldü. Daha sonra 2005 yılında Lübnan başbakanı Rafik Hariri’nin öldürülmesi Şam alakalandırıldı.

Şam’ın çevresinde siyasi bir kargaşa patlak verdi ve bu kargaşada en büyük yeri NATO aldı. Bu arada Suriye’ye gerekli olan desteği ise Rusya gösterdi. Moskova bazen koruyucu bazen de aracı olarak sahnedeki yerini aldı.

Fakat durum şuan çok farlı görünüyor. Lübnan’ın dış siyasetindeki düzelme ve Şam-Beyrut arasında diplomatik münasebetlerin tesisi Batı ile ilişkilerin Esad hesabına müspet olarak tekrar değişmesine sebebiyet verdi. Fransa adeta Suriye’yi affetti ve Beşar Esat uzun süre sonra Paris’i ziyaret etti. Amerika tarafından Suriye’ye verilen cevapların adresi değişti.

Artık Suriye’yi her an vurulması gereken bir ülke değil tam tersine İran’ın nükleer dosyasında arabuluculuk noktasında vazife yüklenebileceği gibi Filistin meselesinin yoluna koyulması meselesinde daha da faal olabilir. Rusya, Suriye’nin mahalli kararlarda izole edilmesine her zaman karşı çıktı. Fakat bütün bunlar Şam-Moskova münasebetlerine nasıl tesir edecek? Suriye’nin Rusya’ya ve Rus firmalarına ihtiyacı var mı? İmzalanan anlaşmalar, Paris ve Washington’un değişik teklifleri karşısında fesih mi edilecek?

Şüphesiz, büyük bir çalkantı belki ama herhangi basit bir sıkıntı Moskova-Şam ilişkilerinin eski seviyesine tesiri dokunmaz. Moskova, Suriye’nin bölge siyasetinde mühim bir yere sahip olduğuna, daima öyle kalacağına ve siyasi konjonktürün bunlara tesir etmeyeceğine inanmaktadır.

Mariya Appakova

Çeviren: Fatih Güven