Ermenicilerin Asıl Derdi Ne?

Ga­zi Üni­ver­si­te­si Ulus­la­ra­ra­sı İliş­ki­ler Bö­lü­mü Öğ­re­tim Üye­si Prof. Dr. Ce­ma­let­tin Taş­kı­ran'la söz­de Er­me­ni soy­kı­rı­mı id­di­ala­rı­nı ko­nuş­tuk. Taş­kı­ran, Er­me­ni­le­rin Tür­ki­ye'den top­rak ta­lep et­ti­ği­ni söy­le­di. 

İHA­NET EDEN­LER GÖN­DE­RİL­Dİ 

Er­me­ni me­se­le­si ne za­man ulus­la­ra­ra­sı ala­na ta­şın­dı siz­ce?

Er­me­ni me­se­le­si­nin or­ta­ya çı­kı­şı­nı, 1856 Is­la­hat Fer­ma­nı'na ka­dar gö­tü­re­bi­li­riz. Ama 1877-1878 Os­man­lı-Rus Sa­va­şı ve bu­nu iz­le­yen Ber­lin An­laş­ma­sı ile ulus­la­ra­ra­sı ala­na ta­şın­mış­tır. Er­me­ni so­ru­nu her dö­nem­de bü­yük güç­le­rin ulus­la­ra­ra­sı alan­da il­gi­len­dik­le­ri bir ko­nu ol­du. Os­man­lı Dev­le­ti’­nin da­ğıl­ma sü­re­ciy­le bir­lik­te, im­pa­ra­tor­luk top­rak­la­rın­da söz sa­hi­bi ol­mak ve im­pa­ra­tor­lu­ğun çö­kü­şü­nü hız­lan­dır­mak is­te­yen dev­let­le­rin Er­me­ni­le­re yö­ne­lik po­li­ti­ka­lar oluş­tur­duk­la­rı­nı gö­rü­yo­ruz. Os­man­lı İm­pa­ra­tor­lu­ğu­’nun da­ğıl­ma­sın­dan son­ra ise bü­yük güç­le­rin Kaf­kas­ya po­li­ti­ka­la­rı ile bu so­ru­nu ulus­la­ra­ra­sı ala­na ta­şı­dık­la­rı­nı gö­rü­yo­ruz. Ay­rı­ca dün­ya­nın çe­şit­li ül­ke­le­rin­de ya­şa­yan Er­me­ni Di­as­po­ra­sı­nın ça­ba­la­rı­nın da Er­me­ni so­ru­nu­nun ulus­la­ra­ra­sı iliş­ki­ler­de yer bul­ma­sı­nı ger­çek­leş­tir­di­ği­ni söy­le­ye­bi­li­riz. 

Ama bu me­se­le­nin Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti­’nin ba­şı­nı ağ­rı­tan bir so­run ol­ma­sı ve Tür­ki­ye­’yi za­yıf­lat­ma­yı amaç­la­yan ül­ke­ler ta­ra­fın­dan bir bas­kı  un­su­ru ola­rak kul­la­nıl­ma­ya baş­la­ma­sı, 1. Dün­ya Sa­va­şı'nda ce­re­yan eden teh­cir olay­la­rı­na ve son­ra­sı­na da­yan­mak­ta­dır. 

 Kı­sa­ca teh­cir me­se­le­si ne­dir?

Er­me­ni­le­rin bu­gün “20. yüz­yı­lın ilk soy­kı­rı­mı­” di­ye ilan et­tik­le­ri teh­cir ola­yı, 1. Dün­ya Sa­va­şı sı­ra­sın­da as­ke­re git­me­yen, Os­man­lı or­du­sun­dan ka­çan, Rus­lar­la iş­bir­li­ği ya­pa­rak Os­man­lı­la­ra kar­şı sa­va­şan ve yo­ğun ya­şa­dık­la­rı böl­ge­ler­de çe­te­ler ku­ra­rak Müs­lü­man yer­le­şim yer­le­ri­ne ve Türk as­ker­le­ri­ne sal­dı­ran Er­me­ni­le­re uy­gu­la­nan zo­run­lu göç­ten iba­ret­tir.

ER­ME­Nİ YA­LAN­LA­RI 

 Ama Er­me­ni­le­rin baş­ka id­di­ala­rı var de­ğil mi?

Evet ma­ale­sef. Er­me­ni­le­rin 1- Türk­ler top­rak­la­rı­mı­zı eli­miz­den al­dı, 2- 1878 son­ra­sı Er­me­ni­le­ri kat­let­ti, 3- 1915 yı­lın­da soy­kı­rım uy­gu­la­dı, 4- 1,5 mil­yon Er­me­ni ha­ya­tı­nı kay­bet­ti gi­bi ma­lum id­di­ala­rı var. Bu id­di­ala­rın özel­lik­le Fran­sa, Bel­çi­ka, İtal­ya, Yu­na­nis­tan ve Rus­ya­’da ka­bul gör­dü­ğü­nü gö­rü­yo­ruz. Siz­ce bu­nun se­be­bi ne?

Ba­tı ve Or­ta Av­ru­pa ül­ke­le­ri­nin bü­yük bir bö­lü­mü, 1. Dün­ya Sa­va­şı sı­ra­sın­da ya­şa­nan olay­la­rı ma­ale­sef sa­de­ce Er­me­ni id­di­ala­rı­na da­ya­na­rak ka­mu­oyu­na yan­sıt­mış, ade­ta Er­me­ni pro­pa­gan­da­sı­nın söz­cü­sü ol­muş­tur. Söz­de Er­me­ni soy­kı­rı­mı­nı ta­nı­yan bir ya­sa­yı 2001 Ocak ayın­da ka­bul ede­rek, top­rak­la­rın­da ya­şa­yan yak­la­şık 400.000 Er­me­ni­’yi mem­nun et­mek adı­na ve oy kay­gı­sıy­la dış po­li­ti­ka­sı­nı bir “a­zın­lık grup po­li­ti­ka­sı­na­” in­dir­ge­yen ve Er­me­ni id­di­ala­rı­nın ade­ta söz­cü­lü­ğü­nü üst­le­nen Fran­sa ol­muş­tur.

HE­DEF AÇIK­TIR: TOP­RAK   

Er­me­ni so­ru­nu­nun ulus­la­ra­ra­sı ala­na ta­şın­ma­sın­da Di­as­po­ra'nın ro­lü ne­dir?

Ge­rek ABD, ge­rek di­ğer ül­ke­ler­de Er­me­ni­le­rin bu ka­dar et­ki­li ol­ma­la­rı­nın  se­be­bi Er­me­ni Di­as­po­ra­sı'dır. Dün­ya­nın çe­şit­li ül­ke­le­rin­de ya­şa­yan Er­me­ni­le­rin kur­duk­la­rı or­ga­ni­zas­yon­lar va­sı­ta­sıy­la bu­lun­duk­la­rı ül­ke­le­rin dış po­li­ti­ka­sı­na et­ki et­me ça­ba­la­rı ve Taş­nak, Hın­çak, Ram­ga­var gi­bi or­ga­ni­zas­yon­la­rın ulus­la­ra­ra­sı alan­da­ki rol­le­ri de ol­duk­ça önem­li­dir. Dün­ya­nın çe­şit­li ül­ke­le­rin­de ya­şa­yan Er­me­ni­ler bu­lun­duk­la­rı ül­ke­ler­de Er­me­ni top­lu­mu­nun ih­ti­yaç­la­rı­nı kar­şı­la­mak ve bu ül­ke­le­rin si­ya­sal ve top­lum­sal ya­pı­sı üze­rin­de et­ki­li ol­mak ama­cıy­la ör­güt­ler kur­muş­lar­dır. Di­as­po­ra Er­me­ni­le­rin be­lir­li bir yo­ğun­luk­ta ya­şa­dı­ğı baş­ta ABD ol­mak üze­re Fran­sa, Ka­na­da, Lüb­nan, Rus­ya, Avus­tral­ya, İran ve İn­gil­te­re gi­bi ül­ke­ler­de et­kin­dir­ler. Tür­ki­ye­’ ye yö­ne­lik ABD yar­dım­la­rı­nın en­gel­len­me­si, Tür­ki­ye­’ye AB­D’­nin si­lah sa­tı­şı­nın ön­len­me­si, Azer­bay­ca­n’­a ABD yar­dı­mı­nın ya­pıl­ma­sı­nın ön­len­me­si ve Er­me­nis­ta­n’­ın her alan­da ABD ta­ra­fın­dan des­tek­len­me­si AB­D’­de­ki Er­me­ni lo­bi­si­nin ana amaç­la­rın­dan­dır. Av­ru­pa ül­ke­le­rin­de­ki Er­me­ni or­ga­ni­zas­yon­la­rı da ben­zer fa­ali­yet­ler­de bu­lun­mak­ta­dır­lar. Er­me­ni di­as­po­ra­sı ge­rek soy­kı­rım id­di­ala­rı ge­rek­se Tür­ki­ye-Er­me­nis­tan iliş­ki­le­ri ko­nu­sun­da he­sa­ba ka­tıl­ma­sı ge­re­ken te­mel un­sur­lar­dan bi­ri­si­dir. He­def­le­ri açık­tır: Top­rak.

 Bu ko­nu­yu bi­raz açar mı­sı­nız?

Er­me­ni­le­rin Türk­ler­den top­rak id­di­ala­rı­nı gör­mez­den, duy­maz­dan gel­me­nin ül­ke­mi­ze ve mil­le­ti­mi­ze fay­da­sı ol­maz, za­ra­rı olur. Er­me­ni­ler top­rak is­ti­yor. Tür­ki­ye­’den de Azer­bay­ca­n’­dan da. Hem di­as­po­ra hem de Er­me­nis­tan bu­nu açık açık ifa­de edi­yor.

27 İL İSTİYORLAR

 Ne di­yor me­se­la?

Me­se­la Er­me­ni asıl­lı Fran­sız Ta­rih­çi Ana­hid Ter­mi­nas­yan, "Er­me­ni va­ta­nı bu­gün Er­me­nis­tan, Azer­bay­can, Gür­cis­tan, İran ve Tür­ki­ye ara­sın­da pay­la­şıl­mış du­rum­da­dır. Bi­zim asıl prob­le­mi­miz bu top­rak­la­rı ge­ri al­mak­tı­r” di­yor. Me­se­la Er­me­nis­tan ana­ya­sa­la­rın­da 13. mad­de 2. pa­rag­raf­ta "Ağ­rı Da­ğı dev­let ar­ma­sı­dır" di­yor. Ba­ğım­sız­lık bil­di­ri­si­nin 11. mad­de­sin­de Do­ğu Ana­do­lu  için “Ba­tı Er­me­nis­ta­n” di­yor ve ge­ri alı­na­ca­ğı­nı  be­lir­ti­yor. Ba­tı Er­me­nis­tan di­ye 2 ke­li­mey­le ge­çiş­ti­ri­yo­ruz. Ama bu böl­ge­ye Er­zu­rum, Er­zin­can, Ağ­rı, Kars, Art­vin, Iğ­dır, Ar­da­han, Van, Hak­ka­ri, Bit­lis,Muş, Şır­nak, Bat­man, Si­irt, Di­yar­ba­kır, Mar­din, Ela­zığ, Tun­ce­li, Ma­lat­ya, Bin­göl, Si­vas, Amas­ya, Gü­müş­ha­ne, Bay­burt, To­kat,  Gi­re­sun-Şe­bin­ka­ra­hi­sar gi­bi 27 ili­mi­zi da­hil edi­yor­lar. Da­ha 3 yıl ka­dar ön­ce 26 Tem­muz 2011’de Er­me­nis­tan Cum­hur­baş­ka­nı Sar­kis­yan, “Biz Ka­ra­bağ böl­ge­si­ni düş­ma­nın elin­den kur­tar­dık. Ağ­rı Da­ğı böl­ge­si­nin alın­ma­sı­nı ise siz genç­le­re bı­rak­tı­k” di­ye Er­me­ni genç­le­ri­ne he­def gös­ter­di.

 Ya­ni hem Di­as­po­ra hem Er­me­nis­tan top­rak  ta­lep edi­yor öy­le mi?

Evet. 1991 yı­lın­da Er­me­nis­ta­n’­ın ba­ğım­sız­lı­ğıy­la bir­lik­te Er­me­ni so­ru­nun­da Di­as­po­ra'nın ya­nın­da Er­me­nis­tan dev­le­ti de dev­re­ye gir­di.

Vahdet Gazetesi / İbrahim Halil Kutluay