Türkiye, AİHM'ye karşı önlem alıyor!

Adalet Bakanlığı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde (AİHM) Türkiye aleyhine karar verilmesinin önüne geçmek için bazı kanunlarda değişikliğe gidiyor. Kanun tasarısına göre hükümlülerin maruz kaldığı disiplin cezasına karşı yaptıkları şikayet başvurusunda hakim, hükümlüyü veya avukatını da dinleyecek.

Adalet Bakanlığı, İnfaz Hakimliği Kanunu'nda ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı hazırladı. Tasarı, çeşitli kamu kurum, kurul ve kuruluşların görüşüne sunuldu. Kanun tasarısıyla uygulamada görülen eksikliklerin ve hataların giderilmesi için bazı değişiklikler yapıldı. Türkiye aleyhine AİHM'e başvurulmasının ve Türkiye aleyhine karar verilmesinin önüne geçilmesi amacıyla Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 6'ncı maddesinde düzenlenen 'adil yargılama' hakkının ihlal edilmemesi için hükümlülerin disiplin cezasına karşı yaptıkları şikayet başvurusunda hakimin, hükümlüyü veya avukatını da dinlemesi gerektiğine dair düzenlemeye gidildi.

Tasarının 5'inci maddesiyle, 4675 sayılı Kanunun 6'ncı maddesinin sonuna bir cümle eklenerek maddenin 4, 5 ve 6'ncı fıkraları yürürlükten kaldırıldı. AİHS'nin 6'ncı maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının kapsam ve mahiyeti dikkate alınarak maddenin ikinci fıkrasına "Şikayet başvurusunun disiplin cezası veya tedbirine karşı yapılmış olması halinde, infaz ve ceza uygulama hakiminin, hükümlüyü veya avukatını duruşma açarak dinlemesi gerektiğine" dair hüküm eklendi.

Maddenin 4, 5 ve 6'ncı fıkraları ise 4675 sayılı Kanunun 7'nci maddesinde yapılması öngörülen düzenlemelere paralel olarak yürürlükten kaldırıldı. Böylece 4675 sayılı Kanunun 6'ncı maddesi sadece şikayet üzerine verilecek kararlarda uygulanacak hükümleri kapsar hale geldi. Yapılan bu düzenlemeyle, Türkiye aleyhine AİHM'e başvurulmasının ve Türkiye aleyhine karar verilmesinin önüne geçilmesi amaçlandı.

Mahkemece kamuya yararlı bir işte çalıştırma cezası verilmesi öngörüldüğü takdirde, kabul edip etmediği artık sanığa sorulmayacak. Dolayısıyla, mahkeme bu hususta resen karar verebilecek ve bu tedbirin daha iyi uygulanması sağlanacak. Hapis cezası ertelenen hükümlüler bakımından denetim süresi içinde uygulanacak yükümlülükler, uygulamadaki tereddütler ve yerine getirmedeki zorluklar bakımından; "Eğitim kurumu veya programına devam etme, sağlık kurumunda uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla tedavi olma ve 'Denetim Serbestlik ve Yardım Merkezi Şube Müdürlüğü'nde hükümlünün topluma kazandırılması amacıyla hazırlanan programlara katılma" şeklinde yeniden belirlendi.

Tasarıyla, hükmen tutuklular için uygulamada varolan bir sorun giderilmiş olacak. Hükmen tutuklu olup da dosyası Yargıtay'da olanların koşullu salıverilme tarihi geldiği halde tahliye edilmedikleri biliniyor. Bu durumuda olanların tahliyelerinin sağlanabilmesi amacıyla Yargıtay ile birlikte hüküm veren mahkemeye de salıverme yetkisi tanınacak.

Yapılan düzenlemeyle suç işleyenler hakkında konuttan çıkmama yaptırımı da uygulanabilecek. Tutuklamanın alternatifi olan adli kontrol müessesesinin kapsamı genişletiliyor ve konuttan çıkmama tedbirine hükmedilmesi imkanı getiriliyor. Böylelikle suç işleyenler, tutuklanıp cezaevine gönderilmek yada toplumun arasına salıverilmek yerine evine hapsedilmiş olacak.

Açık Ceza İnfaz Kurumları'nın firar edenlerin yakalandıklarında kapalı ceza infaz kurumuna iade edilip edilmeyeceği hususunda uygulamada var olan tereddütün giderilmesi amacıyla değişiklik yapıldı. Firar, bizatihi "kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderme" sebebi sayıldı.

Adalet Bakanlığı, cezaların infaz aşamasında verilen kararların uzmanlaşmış mahkemelerce verilmediğinden dolayı yanlışlıkların tekrarlanmaması için "İnfaz Hakimliği Kanunu" ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına da karar verdi. Tasarıya göre yargılama sonunda verilen ceza ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi sırasında verilecek tüm kararlar, yeniden yapılandırılacak "İnfaz ve Ceza Uygulama Hakimliği" tarafından verilecek. Böylelikle infaz hizmetlerinin etkinliği artırılacak ve kararların daha hızlı verilmesi, infaz işlemlerinin tek bir makamda toplanması sağlanacak.

Hükümlüler hakkında verilen yükümlülük kararları daha iyi denetlenecek. Bu yükümlülüklerin amacına ulaşmasıyla topluma kazandırılmaları sağlanacak. Yargılama yapan mahkemelerin üzerinde bulunan bu görevlerin infaz ve ceza uygulama hakimliklerine devredilmesi nedeniyle mahkemelerin iş yükü azaltılmış olacak. İnfaz ve Ceza Uygulama Hakimlikleri, bölgelerin coğrafi durumları, iş yoğunluğu ve ceza infaz kurumlarının kuruluş şekli göz önünde tutularak belirlenen yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığı'nda kurulacak. Bu hakimlikler, öncelikle ağır ceza merkezlerinde daha sonra da büyük ilçelerde kurulacak.